Na przestrzeni lat, równolegle do rozwoju środków komunikacji międzyludzkiej, rozwijały się metody dezinformacyjne. Jednak do prawdziwego przełomu doszło w skutek rozpowszechnienia wśród konsumentów internetowych socialmediów(m.in. Facebooka, Twittera, Instagrama, TikToka), a razem z nimi fakenews’ów i deepfake’ów. Problem dezinformacji szczególnej wagi przybiera w państwach o systemach demokratycznych, ponieważ prawdopodobieństwo podjęcia niekorzystnych [PM1] decyzji przez źle poinformowanego obywatela zwyczajnie rośnie. Jednym z najdokładniej opracowanych przykładów wpływu dezinformacji na system demokratyczny były wybory prezydenckie 2016 r. w Stanach Zjednoczonych, w które zaingerowały służby specjalne Federacji Rosyjskiej^[1]. I to właśnie rosyjskiej wojnie informacyjnej chciałbym poświęcić dalszą część niniejszego tekstu.

Szczególnie narażone na rosyjską dezinformacje są byłe republiki Związku Sowieckiego, a zwłaszcza te państwa, które zamieszkuje liczna diaspora rosyjskojęzyczna. W związku z tym tradycyjnym polem dla rosyjskiej dezinformacji są w szczególności państwa bałtyckie (Litwa, Łotwa, Estonia) oraz Ukraina^[2]. Od niedawna ciężar kremlowskiej dezinformacji zaczął ogniskować się coraz bardziej na państwach wyszehradzkich, w tym na Polsce. Głównym celem moskiewskiej dezinformacji jest wzmocnienie pozycji międzynarodowej Federacji Rosyjskiej i rozszerzenie strefy jej wpływów kosztem Zachodu, a zwłaszcza w obszarze państw postsowieckich^[3]. Co do zasady, szczegółowymi celami rosyjskiej akcji dezinformacyjnej są: ochrona interesów gospodarczych, kształtowanie narracji o podzielonym Zachodzie, budowa negatywnych emocji wokół Paktu Północnoatlantyckiego (NATO), przedstawianie Kremla jako ośrodka tradycyjnych wartości, utrzymanie dominującej pozycji jako głównego dostarczyciela ropy naftowej oraz gazu ziemnego^[4]. Moskiewska dezinformacja równolegle odbywa się w wymiarze politycznym, społecznym a także w wymiarze ekonomicznym.

W wymiarze politycznym Kreml atakuje: wybory, plany polityki gospodarczej oraz finansowej państwa, opinie dotyczące kluczowych decydentów, ustawodawstwa, klimat inwestycyjny, wizerunek państwa na arenie międzynarodowej, projekty gospodarcze i geopolityczne. 

W wymiarze społecznym są to: stabilność państwa, pogłębienie podziałów społecznych oraz etnicznych, postępująca radykalizacja, podważanie zaufania do rządu, generacja potencjału mobilizacji protestujących. 

Natomiast w wymiarze ekonomicznym Rosjanie stawiają na osłabianie wartości giełdowych spółek, pogorszenie marki i reputacji państwa, wpływają na kierownictwa przedsiębiorstw, ograniczają wybór inwestorów, celują w pracowników i związki zawodowe^[5].

Aby osiągnąć wyżej wymienione cele Federacja Rosyjska korzysta z całego pakietu rozwiązań udoskonalanych jeszcze od czasów cesarza Piotra Wielkiego. Oczywiście w unowocześnionej formie. 

Istnieją trzy główne kanały dystrybucji kremlowskiej dezinformacji. Pierwszym jest propaganda biała, oparta o oficjalne instytucje oraz urzędników Federacji Rosyjskiej (ambasady, izby handlowe, Prezydent, parlamentarzyści), a także popularność rosyjskich naukowców z dziedziny nauk o polityce (m.in. A. Dugin, I. Panarian). Drugim kanałem dystrybucji jest tzw. propaganda szara, czyli półoficjalna. Zaliczają się do niej partie polityczne i politycy jawnie związani z Kremlem (m.in. francuski Front Narodowy, austriacka Partia Wolności, partie i młodzieżówki komunistyczne), prorosyjskie media, niektóre organizacje prawosławne oraz naukowe. Trzecim kanałem nieoficjalnej dezinformacji, kwalifikowanym jako propaganda czarna, są ugrupowania polityczne bez jawnych powiązań z Kremlem (zwłaszcza radykalnie lewicowe i radykalnie prawicowe, agentura wpływu), obce media (świadome i nieświadome wpływu rosyjskiego na swoje publikacje), zmiany w Wikipedii, fałszywe konta w mediach społecznościowych, publikacje pseudonaukowe, inspirowane protesty, a także niektóre ruchy społeczne, wśród których zdarzają się antyszczepionkowe, ekologiczne, pacyfistyczne, humanitarne^[6].

W związku z powyższym, kanałami dezinformacji w obrębie Polski będą przede wszystkim portale dezinformacyjne^[7]. Ponadto częstym zjawiskiem zauważanym w polskim Internecie są tak zwane „farmy trolli”. To zjawisko polegające na tworzeniu przez użytkowników internetowych wielu fałszywych kont podszywających się pod innych ludzi (przeważnie nieistniejących), by za ich pomocom  udostępniać, a następnie reagować nawzajem na publikowane treści. W ten sposób dochodzi do sztucznie wygenerowanego ruchu, co następnie przyciąga realnych użytkowników do pożądanych treści, co wpływa na kształt obecnego w państwie dyskursu. Szczególnie warto wymienić takie portale jak: Facebook oraz Twitter, jako częste miejsca działalności „farm trolli”^[8].

Analizy ruchu w przestrzeni wirtualnej dokonywane przez polskie służby specjalne, potwierdzają opinie środowiska fact-checkingowego, że w ostatnim czasie w Rzeczypospolitej doszło do intensyfikacji rosyjskich działań dezinformacyjnych^[9]. Służby stwierdzają, że w atakach informacyjnych na Polskę, widoczne są próby ingerowania w sytuacje wewnętrzną państwa polskiego, m.in. przez^[10]:

• podgrzewanie bieżących sporów politycznych (przekazy Rosyjskiego Instytutu Studiów Strategicznych, którego eksperci przekonują o pogarszanej się sytuacji epidemiologicznej w kontekście zeszłorocznych wyborów prezydenckich i ewentualnych obaw o dalsze notowania Prezydenta Andrzeja Dudy);
• bombardowanie projektów celujących w samodzielność energetyczną RP (będą to m.in. ogłaszanie rezygnacji Polski z programu atomowego, opisywanie nieistniejących problemów z gazyfikacją); 
• łączenie rozprzestrzeniania się koronawirusa z wdrażaniem technologii 5G (epidemia wymyślona w celu przykrycia szkodliwego działania nowej technologii); 
• straszenie nieistniejącymi obostrzeniami w związku z epidemią koronawirusa;
• dyskredytację Wojsk Obrony Terytorialnej; 
• skoordynowane ataki propagandowe wymierzone w ćwiczenia DEFENDER-20 oraz obecność NATO w Polsce.

Podsumowując dezinformacja jest dla Kremla niezwykle atrakcyjnym oraz praktycznych narzędziem. Dzieje się tak za sprawą niskich kosztów realizacji akcji propagandowych, szerokiego zasięgu międzynarodowego, anonimowości dezinfromatorów oraz dokładnym skrojeniu komunikatów pod wybrane grupy docelowe. Aktualne tendencje polegające na poszerzaniu zaplecza wykonawczego i koncepcyjnego operacji wpływu oznaczają, że ich częstotliwość oraz efektywność w kolejnych latach będzie rosła. Rozproszony charakter przestrzeni wirtualnych mocno utrudnia ośrodkom centralnym (policji, służbą specjalnym, prokuraturze) dokonanie samodzielnej kontrakcji wymierzonej w rosyjską dezinformację. W związku z czym, w celu przeciwdziałania opisywanej propagandzie poza zadaniami realizowanymi na poziomie centralnym, należy stawiać na poszerzanie wiedzy o dezinformacji wśród obywateli, a także sieć fact-checkingowych organizacji pozarządowych.

Artykuł napisany we współpracy z Centrum Analiz Klubu Lidera RP.
https://klubliderarp.pl/centrum-analiz/

^[1] Polski Instytut Spraw Międzynarodowych: Amerykańskie oceny dotyczące ingerencji Rosji w przebieg wyborów prezydenckich w USA, https://pism.pl/publikacje/Ameryka_skie_oceny_dotycz_ce_ingerencji_Rosji_w_przebieg_wybor_w_prezydenckich_w_USA_[dostęp 30.03.2021].

^[2] Warsaw Institute: Rosyjska wojna informacyjna w państwach bałtyckich, https://warsawinstitute.org/pl/rosyjska-wojna-informacyjna-w-panstwa-baltyckich-zasoby-kierunki/ [dostęp 30.03.2021].

^[3] Warsaw Institute: Dezinformacja jako zagrożenie dla prywatnych i publicznych przedsiębiorców, https://warsawinstitute.org/pl/dezinformacja-jako-zagrozenie-dla-prywatnych-publicznych-przedsiebiorstw/ [dostęp 30.03.2021].

^[4] Ibidem.

^[5] Ibidem.

^[6] Rządowe Centrum Bezpieczeństwa: Dezinformacja – Rosyjska Broń Strategiczna, https://rcb.gov.pl/dezinformacja-rosyjska-bron-strategiczna/, [dostęp: 30.03.2021].

^[7] Anna Mierzyńska: Rosyjską propagandę szerzą polskie portale. Znaleźliśmy 23 takie witryny!, https://oko.press/rosyjska-propagande-szerza-polskie-portale-znalezlismy-23-takie-witryny/, [dostęp: 30.03.2021].

^[8] Adam Lelonek: Propaganda i dezinformacja Federacji Rosyjskiej w Polsce, [w:] Biuletyn: Monitoring Propagandy i Dezinformacji, (red. W. Baluk, A. Demczuk), Lublin 2020, str. 10. https://phavi.umcs.pl/at/attachments/2020/0908/080841-biuletyn-politologiavissn.pdf[dostęp: 30.03.2021].

^[9] Polska na celowniku dezinformacji: https://www.gov.pl/web/sluzby-specjalne/polska-na-celowniku-dezinformacji [dostęp: 30.03.2021].

^[10] Ibidem.

Artykuł Dezinformacja jako narzędzie rosyjskiej propagandy pochodzi z serwisu Odfejkuj.info.

Pomimo estetyki obiektywnego, niezależnego portalu, Konflikty i Wiadomości Światowe są elementem rosyjskiej dezinformacji. Część wpisów, nieistotnych dla interesów Kremla, odnosi się do autentycznych zjawisk, przedstawia je w sposób należyty. Jednak druga część, tematycznie powiązana z interesami Kremla, wpisuje się w szerszą linie rosyjskiej dezinformacji wewnątrz polskiej przestrzeni informacyjnej.

Przykładem takich wpisów są artykuły dotyczące rosyjskiej szczepionki przeciwko koronawirusowi Sputnik V, a także przekazu odnoszącego się do sytuacji w okupowanym przez Rosjan ukraińskim Donbasie (narracja o winie Kijowa za wojnę, o prowokacjach ukraińskich, o przygotowaniach ukraińskiego wojska do inwazji na Donbas, uproszczenie konfliktu jako wojny Ruskiego Miru z NATO). Większość kontrowersyjnych wpisów nie posiada odniesięń do źródeł.

Jak zauważa administracja INFOwarfare, część wpisów udostępnianych na portalu: „jest wiernym tłumaczeniem postów publikowanych przez kanały Telegram trwale zaangażowane w proces rosyjskiej propagandy.”

Źródła:

https://www.facebook.com/InfoWarfarePL/

https://www.facebook.com/Konflikty-i-Wiadomości-Światowe-103435204551498

Artykuł Fanpage „Konflikty i Wiadomości Światowe” jako tuba rosyjskiej dezinformacji pochodzi z serwisu Odfejkuj.info.

W ten sposób rosyjska dezinformacja przedstawia obraz, w którym prorosyjscy Polacy są ograniczani przez rusofobiczny polski rząd, który ogranicza im możliwość osobistej walki z koronawirusem, przez nie zamówienie rosyjskiej szczepionki przeciwko koronawirusowi – Sputnika V. Przekaz łączy się z narracją o rzekomym załamaniu się unijnego planu szczepień, przy równoległej popularności rosyjskiej szczepionki, u zachodnich państw Unii Europejskiej.

Źródła:

https://www.rubaltic.ru/…/18032021-zhiteli-polshi…/

https://www.facebook.com/InfoWarfarePL/

Artykuł Polacy nie błagają o Sputnik V pochodzi z serwisu Odfejkuj.info.

Strona internetowa: Niezależny Dziennik Polityczny opisał na łamach swojego portalu sytuacje, w której mieli wziąć angielscy żołnierze zgrupowani w wielonarodowej grupie bojowej Paktu Północnoatlantyckiego (NATO), a także miejscowa ludność warmińsko-mazurskiej gminy Orzysze, przy której mieści się Baza NATO. Według dziennikarzy portalu, dwóch angielskich żołnierzy-gejów (Ashley W., Kevin S.) miało w szczególnie wyraźny sposób okazywać swoje wzajemne uczucie w miejscowej restauracji: The Dollar Bar&Grill. Pozostali młodzi goście lokalu mieli początkowo zwrócić uwagę Anglikom, jednak z uwagi na brak reakcji po stronie żołnierzy, miało dojść do bójki pomiędzy stronami. Portal przywołuje oświadczenie zastępcy komendanta powiatowego policji w Piszu (nadkom. Grzegorza Kobeszko): „Do komisariatu policji w Orzyszu wpłynęło zgłoszenie od personelu lokalu, że w restauracji doszło do bójki. Policjanci przybyli na miejsce i zatrzymali uczestników konfliktu. Wśród sprawców znalazło się czterech mieszkańców Orzysza i sześciu żołnierzy. Dwóch cywili doznało poważnych obrażeń ciała i potrzebowało pomocy medycznej. Zatrzymani żołnierze okazali się obcokrajowcami i zostali przekazani przedstawicielom jednostki wojskowej”. Incydent miał wywołać falę dyskusji i niezadowolenia wśród mieszkańców gminy wobec zagranicznych żołnierzy.

Źródło: Niezależny Dziennik Polityczny

Wykorzystane w tekście nazwa baru, a także nazwisko zastępcy komendanta powiatowego policji w Piszu są prawdziwe. Taki lokal oraz taki funkcjonariusz faktycznie istnieją. Natomiast same słowa wykorzystane przez dziennikarzy w artykule najprawdopodobniej zostały w pełni spreparowane, ponieważ brak jakiegokolwiek potwierdzenia zaistnienia bójki, a tym bardziej wypowiedzi nadkom. Kobeszki. Jak poinformowała piska komenda policji, nie prowadzi żadnego postępowania wobec ewentualnej bójki, nie dostali zawiadomienia o zajściu niniejszej sytuacji.

Lokal The Dollar Bar&Grill stosuje się do rządowych obostrzeń i funkcjonuje jedynie w ramach realizacji zamówień „na wynos”, więc nie możliwe jest, aby doszło do spotkania dwóch grup konsumentów w środku.

Warto nadmienić, że artykuł umieszczony na nisko rozpoznawalnej stronie Niezależny Dziennik Polityczny został podchwycony przez wiele rosyjskich mediów dezinformacyjnych (m.in. RuBaltic, eadaily, katehon, InfoFron Online, Sputnik) co sugeruje źródło niniejszej dezinformacji, jako rosyjskie.

Pierwotny artykuł podkopujący zaufanie Polaków do Paktu Północnoatlantyckiego, także wpisuje się w szerszą rosyjską dezinformację.

Ppłk. Artur Karpienko, rzecznik prasowy Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej odpowiada, że przytoczony artykuł to fakenews.

O sytuacji pierwszy pisał fanpage INFOwarfare, zachęcamy do obserwacji: https://www.facebook.com/InfoWarfarePL/

Źródła:

https://www.facebook.com/InfoWarfarePL/photos/pcb.205933671325210/205933617991882

https://konkret24.tvn24.pl/polska,108/mieszkancy-orzysza-pobili-sie-z-zolnierzami-nato-policja-i-zandarmeria-to-fake-news,1054169.html?fbclid=IwAR2UoYTfNsha7fe_Ksnb9BY7APPP5gAUXuqJTfTJoHNGOZzqEbFcqpF5-cY

Artykuł Bójka między Polakami, a angielskimi żołnierzami? To fakenews pochodzi z serwisu Odfejkuj.info.

W publikacjach białoruskich oraz rosyjskich portali dezinformacyjnych pojawiają się m.in. następujące fragmenty: „Będziemy walczyć wewnątrz: Łukaszenka wezwał wojsko do gotowości w celu odparcia wewnętrznych zagrożeń”, „Łukaszenka powiedział, że wkrótce wojsko będzie musiało bronić kraju”, „Wszystkie postsowieckie republiki upadły. Do czego przygotowuje się Łukaszenka”, „Nikt nie zaatakuje Białorusi jak w 1941, lecz kraj będzie atakowany od wewnątrz”.

Wykreowany obraz przedstawia Polskę jako prowodyra licznych operacji hybrydowych realizowanych przez Pakt Północnoatlantycki, prowokacji i innych aktów antypaństwowych wymierzonych w Białoruś. Mniejszość polska zamieszkująca terytorium Republiki Białoruskiej od czasów I Rzeczypospolitej zostaje przedstawiana, jako piąta kolumna Paktu Północnoatlantyckiego.

Najprawdopodobniej niniejsza intensyfikacja aktów (wydalenie polskiego dyplomaty), wypowiedzi oraz publikacji wymierzonych w Polskę mogą być elementem przygotowania się do kolejnej fali protestów wymierzonych w reżim Łukaszenki, które według ekspertów ds. wschodnich mają ponownie pojawić 

Źródła:

– https://www.rubaltic.ru/…/11032021-voevat-budem…/

– https://eadaily.com/…/lukashenko-zayavil-chto-voennym…

– https://ria.ru/20210311/belorussiya-1600666004.html

– https://www.politnavigator.net/grandioznyjj-skandal…

– https://www.rubaltic.ru/…/20210311-belarus-poshla-na…/

– https://www.rubaltic.ru/…/11032021-belarus-ne-ukraina…/

Artykuł Polska w propagandzie Łukaszenki pochodzi z serwisu Odfejkuj.info.